Leren in het groen

Oefenboerderij schreef een artikel voor de digitale etalage ‘Opvoeding en onderwijs’ van Bibliotheek.nl. Aan de hand van het thema ‘In balans’ leg ik uit hoe het onderwijs erbij gebaat is als leerlingen samen werken in het groen. Zowel voor de leeropbrengst als voor de groepsdynamiek. Van biologie en aardrijkskunde tot wiskunde en economie.

Het artikel is hier te lezen: http://www.digitaleetalages.nl/thema/opvoeding-en-onderwijs/kinderen–jongeren–ouders-en-professionals-in-balans/groenwerk-als-evenwichtige-leeromgeving.html

Wilde wilgen wandeling: hakhout en biomassa

Op pad met een groep studenten van de Permacultuur School Nederland jaaropleiding: excursie over hakhout en knotbomen. Om te leren op efficiënte wijze biomassa te kweken en tegelijk functies te laten vervullen zoals windluwtes, lichtinval en doorgangen en nestplaatsen voor dieren. Een groep leidde ik rond op Fort de Gagel in Utrecht-Overvecht, twee andere groepen langs Oud-Zuylen.

Einde van de winter

Hergroeiende en ontbindende biomassa geeft een mooi schouwspel in de tuin, nu eind maart. Het is erg koud met harde oostenwind, en de ‘natuur’ ligt hier in Nederland twee weken achter op de ‘langjarig-gemiddelde lente’. Er zijn ook veel vogels maar die wilden ‘natuurlijk’ niet op de foto. De foto’s zijn gemaakt in een stadstuin(tje).

Ecologisch herstel = werkelijke welvaart

Ecoloog en filmmaker John Liu liet in De Rode Hoed duidelijk zien waar de wortels zitten van de diverse crises van vervuiling, bodem-erosie en verlies aan biodiversiteit. Na de documentaire Groen Goud konden we hem nu zien op het podium.

It’s the Food, Stupid! (4e reeks, afl. 1, 25 februari 2013)
De Rode Hoed, Amsterdam, feat. MC Felix Rottenberg

itsthefoodstupidJohn Liu is filmmaker en ecoloog. Hij bestudeert het al dan niet functioneren van land-ecosystemen plus de sociologische oorzaken en gevolgen. De onderliggende principes van biodiversiteit, biomassa en opbouw van organisch materiaal gebruikt hij om ecosystemen te herstellen. Deze ecological restoration past hij toe op verwoestijnde natuurgebieden en landbouwgronden, maar ook wel op stedelijk en industrieel gebied. Tegelijk wijst John Liu op enkele vrij simpele, primaire oorzaken van verwoestijning, overstromingen, vervuiling, armoede, klimaatverandering en verlies van biodiversiteit.

Die onderliggende oorzaken zijn onze visie op welvaart en een ‘flaw of logic’ in ons economisch systeem. Vanuit het zogeheten Westen is de markt van zuidelijke landen opengebroken, en is niet-westerse landen de visie ingefluisterd dat welvaart gelijkstaat aan de productie en consumptie van goederen en diensten. (John Liu herhaalde dat enkele malen in deze woorden: “The mercantile expansion to the world, saying that wealth comes from the consumption and production of goods and services.”) Deze visie creëert perverse prikkels.

De ‘flaw of logic’ in de economie laat John Liu zien aan de hand van een filmpje van een prachtig bos. “Hoe kan dit bos niets waard zijn? Het is pas iets ‘waard’ als je het omkapt.” Dan ontstaat er ‘waarde’, dus ‘welvaart’. Hieraan ligt ten grondslag dat productie meeweegt en ecologische functies niet. Zo veel mogelijk produceren staat centraal. Geëxternaliseerde kosten staan niet op de balans. Grondstoffen kosten niks, afgeleide producten (derivatives) maken een economie ‘waardevol’. Zo kan het gebeuren dat Mali als eennalaagste scoort in welvaartsindexen terwijl daar een van de belangrijkste ecosystemen ligt voor de waterhuishouding binnen ons planetaire klimaatsysteem. Als de redeneerfout in onze economie is hersteld en de geëxternaliseerde kosten worden ingerekend, dan is de huidige situatie in het Westen geen ‘welvaart’: dan tellen de slavernij, de ongelijkheid, overstromingen en biodiversiteitsverlies mee, en daarmee dus ook de gerede kans dat wij als top van de voedselketen hard op weg zijn ons eigen bestaan onmogelijk te maken. Daarom zouden we niet meer moeten praten over ‘duurzaamheid’ maar over ‘survival’.

Screenshot from 2013-02-26 13:19:21Is John Liu dan voor het waarderen van ecosysteemdiensten in geld? Nee, zegt hij resoluut. We gaan niet de natuur monetariseren, we gaan de economie vernatuurlijken. Want wat is geld eigenlijk? Het zijn papiertjes op basis van vertrouwen. Als we ecologisch functioneren als basis nemen voor welvaart en niet de consumptie en productie van goederen en diensten, gaat al onze inzet naar het herstellen van verschraalde en vervuilde bodems en waterlopen. Wat blijkt uit de projecten waarnaar John Liu verwijst (zie hieronder), is dat een holistische oplossing op basis van ecologische principes minder geld kost dan de nood te blijven lenigen die uit bijvoorbeeld verwoestijning voortkomt. Het is dus geen opoffering. Wat hiervoor wel nodig is is een paradigmashift (de aarde is niet plat: welvaart is wat anders dan consumeren en produceren).

Als 18-21 procent van de wereldbevolking deze verandering in onze economie wil, stelt Liu, dan gebeurt het ook. Als daar nog vrouwenrechten en dus toegang tot geboortebeperking bij komen, en speculatie op voedsel wordt verboden als de misdaad die ze werkelijk is, dan hebben we een realistische route naar het oplossen van de diverse crises. John Liu is tot nu toe in tachtig landen geweest en overal ziet hij dat mensen walgen van hoe het nu gaat. Intussen leidt de maatschappij ons wel af van diepgang: het profane en het triviale loopt door elkaar heen. John Liu herhaalde wat hij ook in ‘Green Gold’ al zei: de kennis die we hebben verplicht ons te handelen. Ons de vraag te stellen waar we intellectueel stáán. En de problemen op te lossen om daadwerkelijke welvaart te verzorgen.

‘Not very well socialised’, zo kenschetst John Liu zichzelf. ‘Well socialised’ handelen en ‘doing the right thing’ maakt de wereld momenteel onbewoonbaar voor toekomstige generaties. ‘If we think we can solve these things by going shopping and going to work’… not.

  • In Nederland werd John Liu’s documentaire ‘Green gold’ uitgezonden in VPRO’s Tegenlicht (‘Groen Goud‘, 30 april 2012).
  • John Liu’s werk vind je via het Environmental Education Media Project, EEMP (“The EEMP is dedicated to researching and communicating globally about functional and dysfunctional ecosystems, in order to envision the way forward for humanity to survive, in a world with intact ecosystems.”)
  • Video’s waarnaar John Liu in zijn presentatie verwees, staan gepubliceerd op whatifwechange.org.

twitter: @FollowEEMP
#foodstupid

Tip van Oefenboerderij: People who feel joyful and/or dislocated after reading the above, can turn to Reverend Billy and the Church of Life after Shopping. The Rev’s regular Freak Storm (short vodcasts) and the full length motion picture What would Jesus buy? make clear how to ‘back away from the product’ and rediscover our society. Earthaluia! www.revbilly.com

Duurzaam bosbeheer – hakhout en knotbomen

Oefenboerderij schreef dit artikel voor Lowtechmagazine.be:  ‘Duurzaam bosbeheer: hakhout en knotbomen‘. Hoe onderhoud je zulke cultuurvormen? Waar houd je ecologisch rekening mee? Welke functies kun je met elkaar combineren, zoals voedsel, constructiehout, veeteelt en vele andere? Veel plant-, hak- en leesplezier!

lowtechmag1

 

Trefwoorden: bomen, landbouw, bosbouw, knotbomen, hakhout,
voedsel, veeteelt, brandhout,
knotboom, knotbomen, ecologie, duurzaam,
agroforestry, agro-ecologie, agro-ecology, coppice, coppicing

Zadenruilbeurs Den Bosch groot succes

rts2013-voorkant-600_crop_colors2Reclaim the Seeds weekend, (eerste dag zaterdag 2 maart 2013) te ‘s-Hertogenbosch
organisatie www.aseed.net

De 2e editie van de zadenruilbeurs van Aseed was in mijn ogen een succes. Van de 1e editie had ik alleen reviews gelezen, waaruit ik heb opgemaakt dat het er heet en druk moet zijn geweest.

Deze 2e editie was 2 en 3 maart 2013. De bezoekers wisselden kennis en zaden uit met 20 à 30 kramen, in meer dan 10 workshops en rondom een ruiltafel. Ik stond ook achter een kraam, namens de Permacultuur School Nederland. Ik heb daarnaast ook mijn eigen visitekaartjes, zaadjes en kennis verder verspreid. Ik heb eerder op markten gestaan, namens een aantal bedrijven en organisaties, maar nog niet eerder heb ik meegemaakt wat nu gebeurde, namelijk dat het continu druk was: zonder onderbreking waren er mensen met wie ik in gesprek was.

Wat me vooral opviel was de vanzelfsprekende en praktische insteek van veel bezoekers. De vanzelfsprekendheid om zichzelf en anderen van voedzame maaltijden te voorzien. Ik sprak tuinders, moestuiniers, buurt-empoweraars, gevorderd en beginnend, vastberaden allemaal en vooral realistisch en hands-on van zin.

Ook aan de zaden die geruild werden kon je zien dat we te maken hebben met een zich rap professionaliserende generatie. Er gingen evengoed makkelijke, sterk veredelde variëteiten van eenjarigen als andijvie, kervel en peen over te toonbank, als robuustere langetermijn-investeringen als aardpeer en Kaukasische klimspinazie. Ook zag ik dat er onderling goed werd gecommuniceerd over tuinieren, restoration agriculture, permacultuur, patenten, teelt-technieken, plantensoorten… Steeds professioneler als je het mij vraagt.

De organisatie heeft zichzelf enigszins low-profile gehouden meen ik. Misschien uit bescheidenheid en misschien ook om andere redenen. De mensen die deze markt dragen (naast Aseed ook veel anderen) zijn van het slag dat ook de noodhulp na de desastreuze orkaan Sandy in New York verzorgde voor mensen zonder eten en water in die stad. Niet de gesubsidieerde sociale zorg, niet de overheid kwam daarbij te pas, maar de sociale structuur die met/uit de Occupy-beweging was gegroeid. (Hiermee wil ik niemand enige extra verantwoordelijkheid opspelden voor de toekomst.) Ook hier en nu in Den Bosch zag ik een sterk netwerk dat deze markt faciliteerde, met een goede neus voor noodzaak in organisatie en inhoud.

Wat onwijs bemoedigend is, is dat voedselsoevereiniteit niet langer alleen meer iets is van de politiek of van reizen naar Indonesië of Brazilië (hoewel dat wie weet ook nodig blijft voorlopig). Er zijn in Nederland, Duitsland en België nu heel veel mensen/projecten zelf aan de slag gegaan. Gisteren heb ik gezien, waar het de afgelopen jaren al op begon te lijken, dat een aantal van die mensen/projecten al over het randje is gegaan: ze zijn zakelijk succesvol en maatschappelijk onmisbaar.

Intussen werd er op de markt bier verkocht voor de ondersteuning van de gearresteerden die netjes de genetisch gemodificeerde aardappels hadden opgeruimd in België (fieldliberation.wordpress.com).

Slechts enkele links van bedrijven/mensen die op de beurs waren of die aan onze kraam ter sprake kwamen:

Andere verslagen van deze dag: